Gdy na horyzoncie pojawia się komornik, pierwsza myśl to: „co mi może zabrać?" Odpowiedź jest złożona — komornik ma szerokie uprawnienia, ale prawo wyznacza wyraźne granice. Ten przewodnik pokazuje, co jest chronione, a co zagrożone — i jak legalnie zabezpieczyć swój majątek.
Co komornik może zająć — pełna lista
Komornik sądowy działa na podstawie tytułu wykonawczego i ma prawo prowadzić egzekucję z następujących składników majątku:
- Rachunek bankowy — komornik wysyła zawiadomienie do banku, który blokuje środki powyżej kwoty wolnej (75% minimalnego wynagrodzenia). Komornik ma dostęp do systemu OGNIVO, który automatycznie identyfikuje wszystkie Twoje konta we wszystkich bankach w Polsce.
- Wynagrodzenie za pracę — pracodawca otrzymuje zawiadomienie i potrąca odpowiednią kwotę (max 50% netto, z gwarancją minimum w wysokości wynagrodzenia minimalnego netto).
- Emerytura i renta — komornik może zająć do 25% emerytury/renty netto, z zachowaniem kwoty wolnej (50% minimalnej emerytury).
- Ruchomości — samochód, elektronika, meble, biżuteria (z wyjątkiem przedmiotów wyłączonych — patrz niżej).
- Nieruchomości — dom, mieszkanie, działka. Egzekucja z nieruchomości to ostateczność — wymaga wyceny przez biegłego i dwóch licytacji.
- Wierzytelności — pieniądze, które ktoś jest winien Tobie (np. z umowy, z faktury).
Co jest wyłączone z egzekucji? (art. 829 KPC)
Kodeks postępowania cywilnego chroni minimum egzystencjalne dłużnika. Oto przedmioty i kwoty, których komornik nie może zająć:
Lista przedmiotów wolnych od egzekucji
- Przedmioty urządzenia domowego niezbędne do życia: łóżko, stół, krzesła, szafa, pralka, lodówka, kuchenka, odkurzacz
- Ubranie, bielizna i pościel
- Zapasy żywności i opału na miesiąc
- Narzędzia i przedmioty niezbędne do pracy zarobkowej (np. komputer programisty, narzędzia mechanika)
- Przedmioty niezbędne do nauki
- Przedmioty niezbędne ze względu na niepełnosprawność dłużnika lub członków rodziny
- Produkty lecznicze na 3 miesiące
- Dokumenty osobiste, odznaczenia, obrączki ślubne
- Świadczenia socjalne: 500+/800+, zasiłki rodzinne, świadczenie pielęgnacyjne, dodatki mieszkaniowe
Wspólność majątkowa a egzekucja — jak chronić małżonka?
Jeśli masz wspólność majątkową z małżonkiem, sytuacja się komplikuje. Komornik może prowadzić egzekucję z majątku wspólnego małżonków, jeśli wierzyciel dysponuje tytułem wykonawczym przeciwko obojgu małżonkom lub jeśli małżonek dłużnika wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania.
Opcje ochrony:
- Rozdzielność majątkowa — intercyza chroni majątek drugiego małżonka, ale tylko jeśli została zawarta PRZED powstaniem długu. Intercyza zawarta po zadłużeniu się jest skuteczna wobec wierzyciela tylko jeśli o niej wiedział.
- Powództwo o wyłączenie z egzekucji — małżonek może domagać się wyłączenia swoich przedmiotów z egzekucji prowadzonej wobec drugiego małżonka.
- Podział majątku wspólnego — w trakcie egzekucji komorniczej sąd może dokonać podziału majątku wspólnego na wniosek małżonka niebędącego dłużnikiem.
Czy dzieci dziedziczą długi rodziców?
To jedno z najczęstszych pytań i największych obaw — czy dzieci odziedziczą długi? Odpowiedź: tak, ale mają prawo się przed tym chronić.
Po śmierci dłużnika spadkobiercy (w tym dzieci) mogą: przyjąć spadek wprost (dziedziczą majątek i długi bez ograniczeń), przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiadają za długi tylko do wartości odziedziczonego majątku), lub odrzucić spadek (nie dziedziczą ani majątku, ani długów). Od 2015 r. domyślna opcja to przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza — chroni to spadkobierców przed odpowiedzialnością ponad wartość spadku.
Przepisywanie majątku — dlaczego to nie działa?
Wielu dłużników myśli o przepisaniu nieruchomości na dzieci lub bliskich. To rozwiązanie, które nie tylko nie działa, ale może Cię narazić na odpowiedzialność karną:
- Skarga pauliańska (art. 527 KC) — wierzyciel ma 5 lat na zaskarżenie czynności prawnej (darowizny, sprzedaży za symboliczną kwotę), która uniemożliwiła egzekucję. Sąd uznaje taką czynność za bezskuteczną wobec wierzyciela.
- Art. 300 KK — udaremnianie lub uszczuplanie zaspokojenia wierzyciela przez ukrywanie, zbywanie lub niszczenie majątku. Kara: do 3 lat pozbawienia wolności.
- Komornik i tak znajdzie — system OGNIVO (konta), Centralna Ewidencja Pojazdów, księgi wieczyste — komornik ma dostęp do rejestrów, które pokażą historię Twoich transakcji.
Dyskrecja — czy sąsiedzi i znajomi się dowiedzą?
Obawa przed utratą reputacji jest jedną z głównych przyczyn, dla których dłużnicy unikają szukania pomocy. Prawda jest taka, że postępowanie egzekucyjne nie jest publiczne — komornik nie ma prawa informować osób trzecich o Twoim zadłużeniu.
Ale: fizyczna wizyta komornika (oznakowana koperta, obecność asystenta), wpis do KRD/BIK (widoczny dla instytucji finansowych), licytacja nieruchomości (obwieszczenie w sądzie i na stronie) — to sytuacje, w których zachowanie pełnej dyskrecji jest trudne.
Alternatywa: ugoda konsumencka jest w pełni poufna. Żaden rejestr publiczny nie odnotowuje zawarcia ugody. To jeden z argumentów za negocjacyjnym rozwiązaniem zamiast drogi sądowej.
Jak legalnie chronić majątek — podsumowanie
- Reaguj szybko — im wcześniej podejmiesz działanie (sprzeciw od nakazu, ugoda z wierzycielem), tym mniej majątku jest zagrożone.
- Rozdzielność majątkowa — skuteczna prewencja, ale tylko jeśli ustanowiona PRZED zadłużeniem.
- Ugoda konsumencka — negocjujesz umorzenie części długu, chronisz majątek przed komornikiem, zachowujesz dyskrecję.
- Nie przepisuj majątku — to przestępstwo i nie chroni przed wierzycielem.
- Korzystaj ze środków prawnych — skarga na komornika, powództwo o wyłączenie, wniosek o ograniczenie egzekucji.